Drukuj

Zespół dworsko-parkowy

 

"(...) majątek Rzuców za Chlewiskami, z rozległym stawem i w pięknych sosnowych lasach" (Kronika Harcerzy z Końskich, 1920)

„Pięknie położona okolica nad rzeką Jabłonicą wokoło otoczona ładnemi lasami ma naprawdę wygląd cudnego zakątka – miejsce dla wypoczynku” (Kronika Harcerek ze Skarżyska-Kamiennej, 1928)

„(…) co chwila okrzyki na to lub owo; co krok to piękniej, to milej” (Kronika Harcerek ze Skarżyska-Kamiennej, 1928)

„Rzuców!... słowo to nasuwa przed oczy piękny widok majątku Państwa Mokiejewskich, położonego nad rzeka Jabłonicą. Piękna posiadłość otoczona wokoło lasami, posiada w swym składzie trzy wioski i dwa folwarki doskonale utrzymane. Cały majątek wygląda jak gaik dębowo-brzozowy, poprzeżynami stawami i strumykami. W najpiękniejszych miejscach są pobudowane domki jak maleńkie wille. W owym majątku już trzeci rok z rzędu spędziłyśmy kolonje wypoczynkowe. Ten sam dom, ta sama rzeka i ta kapliczka na olbrzymim dębie wstrząsa duszą człowieka i wyciska łzy w oczach z radości” (Kronika Harcerek ze Skarżyska-Kamiennej, 1930)

„(…) Pamiętam najwspanialsze w życiu wakacje właśnie tam. Rzeczka Jabłonica czysta i rybna dawała kilkuletnim chłopakom możliwość bezpiecznego i zdrowego spędzenia wakacji. Ach te kiełbie, okonie, klenie, sumy i liny z Jabłonicy i stawu kolo fabryki. Do dziś także mam w pamięci smak jeżyn rosnących wszędzie, zapach pieczonych na blasze pieczarek i maślaków. Wyobraźnie pobudzało wczesnośredniowieczne grodzisku. No i niezapomniane kapiszony i korkowce zakupione w czasie odpustu 15.08. (…) 
lubię tam jeździć, ze względu na położenie z dala od ruchliwych dróg, mikroklimat, stawy i ryby, grzyby i jeżyny, których smak mam na języku ilekroć o Rzucowie pomyśle. Lubię atmosferę średniowiecznego grodziska, które niestety coraz bardziej zarasta, i uroki leszczyn, których tam dostatek, lubię bliskość lasu, choć nie takie one jak u nas, na Dolnym Śląsku. Lubię ciszę i tą swoistą senność, która pozwala nie tylko się zrelaksować, ale także spojrzeć w głąb siebie...”  (wypowiedź internauty z 2005 roku, http://forum.gazeta.pl/forum/w,23967,20524194,20524194,Rzucow.html)

 


 

Malowniczo położony modrzewiowy Dwór ulokowany został prostopadle do starszego klasycznego budynku dworkowego, frontonowego z wysokim dachem tzw. polskim i portykiem wejściowym (stary dwór, prawdopodobnie wybudowany przez Krigarów, widoczny na akwareli po prawej stronie).

 

Fot. Akwarela z 1892 r. przedstawiająca stary i nowy Dwór.

 

Obecnie obiekt po prawej stronie już nie istnieje, został rozebrany w latach 30-tych, lub 40-tych. Na jego miejscu w latach sześćdziesiątych XX w. wybudowano murowany „Dom Nauczyciela” – bryła o PRL-owskiej architekturze, który to przez wiele lat pełnił funkcję mieszkań dla personelu Państwowego Domu Dziecka działającego od 1948roku do 1995roku Dziś jest własnością prywatną, zamieszkiwany przez cztery rodziny.

Od strony wschodniej dworu znajduje się pagórek, obecnie porośnięty wysokimi drzewami, wewnątrz którego prawdopodobnie funkcjonowała piwniczka (lub lodownia). Być może na szczycie pagórka znajdowała się kiedyś altana.

Lodownia – ziemianka wyłożona słomą, gdzie kilka warstw lodu wyrąbanego zimą ze stawu utrzymywało niska temperaturę do następnej zimy i gdzie można było przechowywać przez dłuższy czas mięsa zawinięte w białe płótno bez obawy o zepsucie. Lodownie były szeroko rozpowszechnione w majątkach ziemiańskich, do czasu pełnej elektryfikacji kraju.

Po stronie zachodniej budynku dworskiego znajduje się niewielki budynek nazywany „wikaryjką”. Jest wykonany z tzw. kamienia łamanego „na rustikę”, datowany na ok. 1850 r. Nazwa mogłaby wskazywać, iż zamieszkiwany był przez wikarego. Prawdopodobnie mieścił się w nim też lamus, który „(…) miał kiedyś kryte przejście do kuchni dworskiej”, w latach znacznie późniejszych był też wykorzystywany do celów mieszkalnych.

Stwierdzenie wydaje się mieć uzasadnienie – w ścianie wikaryjki znajdują się do dzisiejszego dnia wąskie drzwiczki (zamurowane od wewnątrz budynku, widoczne z zewnatrz).

Lamus z niem. „Lehmhaus” czyli dom z gliny. Często tego typu pomieszczenia budowano z gliny i kamienia ze względu na ich ogniotrwałość.  

 

              

Fot. „Wikaryjka”, elewacja północna (po lewej 2012r., po prawej 2015r. po wykonaniu prac remontowo-konserwacyjnych

 

Tuż za Wikaryjką, po lewej stronie dworu wyłania się oficyna datowana na 1880 rok. Za czasów Państwa Mokiejewskich mieszkała w nim służba dworska, m.in. P. Franciszek Sidor z rodziną. Obecnie obiekt jest poza terenem dworu, zamieszkiwany jest przez trzy rodziny.

 

Fot. Oficyna, elewacja północna

 

Po stronie zachodniej, tuż obok wikaryjki zachowała się obora z kamienia. W dalszym sąsiedztwie, równolegle do obory jeszcze parę lat temu stała wozownia „z wielkimi drzwiami i końskimi głowami nad wejściem” (przekaz ustny mieszkańca Rzucowa). Teren przed obiektem wyłożony był kostką brukową. Wozownię niestety rozebrano a obecnie w tym miejscu wybudowano nową leśniczówkę.

W elewacji północnej dworu uwagę przyciąga „letni salon” z widokiem na rozległy staw i niekończący się las. Zapewne letni salon miał służyć kontemplacji widokowych walorów okolicy. Liczne stawy wokół dworu pełniły funkcję rekreacyjną i gospodarczą (hodowla ryb).

 

Fot. W elewacji północnej uwagę przyciąga przestronny „letni salon”.

 

Fot. Wiosenny widok na staw.

 

Dwór otacza 200-letni park w stylu angielskim. Kompozycje drzew utworzone zostały z rodzimych dębów – szypułkowy i czerwony, buków, kasztanów, grabów, lip, klonów, olch i topol.

Najstarszym okazem parku jest dąb szypułkowy, pomnik przyrody, o szacowanym wieku ponad 250 lat, mierzący ok. 4.2 metra w obwodzie.

Park angielski ukształtowany w drugiej połowie XVIII w. cechuje nieregularne rozmieszczenie zespołów drzew i krzewów z uwzględnieniem naturalnego ukształtowania terenu, rzek, rzeczek, potoków, stawów i pomnikowych okazów najstarszych drzew.

Wg. jeszcze niepotwierdzonych źródeł w parku jako element ogrodowej przestrzeni „pojawiły się alegoryczne posągi greckie, statua lwa i kamienne ławki oraz stoliki, wykonane z piaskowca szydłowieckiego”. Był to też „park ze źródełkiem i rozległymi stawami rybnymi”.

I „ ta kapliczka na olbrzymim dębie wstrząsa duszą człowieka i wyciska łzy w oczach z radości” (Kronika Harcerek ze Skarżyska-Kamiennej, 1930).

Brama wjazdowa na teren dworu od strony południowej ma cechy eklektyczne, jest „z cegły i nie grzeszy przepychem” (za Fijałkowski, J.). Widnieje na niej pierwsza litera nazwiska dziedziców „M”. Tuż za bramą widoczne są pozostałości gazonu – owalny trawnik, otoczony żywopłotem.

 

Fot. Brama wjazdowa do Dworu o cechach eklektycznych.

 

Fot. Brama została wybudowana w 1905 roku. Najprawdopodobniej w tym okresie miała też miejsce pierwsza przebudowa Dworu.

 

www.we-dworze.pl, Wszelkie prawa zastrzeżone ©